Wstęp
Biuro Lustracyjne Instytutu Pamięci Narodowej zostało zobowiązane w art. 52a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r., Nr 63, poz. 424 z późn. zm.) do przygotowania i publikowania w ciągu 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy następujących katalogów zawierających dane osobowe:
- pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa – punkt 6 (na stronie internetowej IPN katalog ten nazywany jest katalogiem funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa);
- osób, wobec których zachowały się dokumenty świadczące o tym, że organy bezpieczeństwa państwa zbierały o nich informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny, a wobec osób tych nie stwierdzono istnienia dokumentów świadczących, że były pracownikami, funkcjonariuszami i żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa lub współpracowały z organami bezpieczeństwa państwa – punkt 7 (na stronie internetowej IPN katalog ten nazywany jest katalogiem osób „rozpracowywanych”);
- osób, które zajmowały kierownicze stanowiska w byłej Polskiej Partii Robotniczej i byłej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej oraz Zjednoczonym Stronnictwie Ludowym i Stronnictwie Demokratycznym, a także były członkami Rady Ministrów państwa komunistycznego do dnia 23 sierpnia 1989 r. lub były w tym okresie kierownikami centralnych organów administracji państwowej – punkt 8 (na stronie internetowej katalog ten nazywany jest katalogiem kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych b. PRL).
Ponadto art. 22 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 63, poz. 425 z późn. zm.) [dalej: ustawa o ujawnianiu…] zobowiązał Biuro Lustracyjne do umieszczenia w Biuletynie Informacji Publicznej informacji o osobach pełniących wymienione w punktach 1-17 oraz 20 ustępu 1 w art. 22 funkcje we władzach państwowych i samorządowych Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 52b ust. ustawy o ujawnianiu określa w ośmiu punktach, jakie informacje powinny znaleźć się w poszczególnych katalogach.
Z realizacją dyspozycji zawartych w powyższych punktach związane są następujące problemy:
- Z uwagi na konieczność kwerendy dotyczącej pojedynczej osoby w wielkim zasobie IPN prawdopodobne jest dalsze uzyskiwanie materiałów, katalogi będą więc na bieżąco aktualizowane o nowo odnajdywane informacje. Uaktualnienia będą dotyczyć również ewentualnych sprostowań, wyjaśnień lub dokumentów złożonych przez osoby, których dane zostały umieszczone w katalogu.
- Podstawowy problem merytoryczny stanowiło zwięzłe oddanie treści i charakteru dokumentów w taki sposób, by z jednej strony uniknąć ich interpretacji, z drugiej zaś nie pozostawić nieczytelnego zapisu. Cytowanie zapisów ewidencyjnych byłoby niemożliwe ze względu na ich obszerność, a jednocześnie zawieranie przez nie szeregu powtarzających się informacji. Przyjęto więc zasadę streszczania tych zapisów, ale z umieszczaniem obszernych cytatów.
- W katalogach sukcesywnie są odnotowywane informacje o zakończeniu postępowania lustracyjnego i wynikach prawomocnych orzeczeń i wyroków sądowych wydanych w sprawach lustracyjnych. Zapisy na ten temat są uzupełniane w stosunku do osób podlegających obowiązkowi lustracyjnemu.
Zawarte w katalogach zapisy dotyczące informacji o pracy lub służbie w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z tymi organami stanowią jedynie odzwierciedlenie informacji znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej.